Iznimke 2: Meervoud: de uitzonderingen
In les 7 leerde je de regels voor het meervoud: mannelijk + i (korte woorden + ovi / + evi), vrouwelijk -a → -e, onzijdig → -a. In deze les zie je de woorden die het net iets anders doen. Ook hier vallen ze in een paar duidelijke groepen.
Hoe leer je ze het best?
Deze uitzonderingen komen uit de geschiedenis van de taal: je hoeft niet te weten waarom. Kroaten zeggen ze zonder nadenken, en jij leert ze het snelst door ze hardop te zeggen, telkens enkelvoud en meervoud samen: pas – psi, učenik – učenici. Na een tijdje klinkt de verkeerde vorm vanzelf vreemd.
1. Kort woord, toch gewoon -i
Korte mannelijke woorden krijgen meestal -ovi of -evi: grad → gradovi, nož → noževi. Deze veelgebruikte korte woorden doen dat niet: ze krijgen gewoon -i, zoals elk ander mannelijk woord: gost → gosti, prst → prsti. Let ook op sat: sati zijn uren, satovi zijn klokken.
| Enkelvoud | Meervoud | Betekenis | Zo zeg je het |
|---|---|---|---|
| zub | zubi | tanden | To su zubi. |
| gost | gosti | gasten | Gosti su tu. |
| prst | prsti | vingers | To su prsti. |
| konj | konji | paarden | Konji su tamo. |
| dan | dani | dagen | Dani su lijepi. |
| mrav | mravi | mieren | Mravi su crni. |
2. De a valt weg
Bij sommige mannelijke woorden valt in het meervoud de laatste a weg: pas → psi. Vaak verandert de letter ervoor dan mee, zodat het makkelijker klinkt: momak → momci (k wordt c), otac → očevi (c wordt č, en dan -evi). Woorden op -ac doen dit bijna altijd: stranac → stranci.
| Enkelvoud | Meervoud | Betekenis | Zo zeg je het |
|---|---|---|---|
| pas | psi | honden | Psi su tamo. |
| san | snovi | dromen | Snovi su lijepi. |
| otac | očevi | vaders | Očevi su tu. |
| momak | momci | jongemannen | Momci su tamo. |
| stranac | stranci | buitenlanders | Stranci su tu. |
| novac | novci | muntjes; geld | To su novci. |
3. k, g en h worden c, z en s
Eindigt een mannelijk woord op k, g of h, dan verandert die letter vóór de -i van het meervoud: k → c, g → z, h → s. Eén kende je al uit les 7: liječnik → liječnici. Dit gebeurt alleen vóór -i, dus niet bij een kort woord met -ovi: vlak → vlakovi.
| Enkelvoud | Meervoud | Betekenis | Zo zeg je het |
|---|---|---|---|
| učenik | učenici | leerlingen | Učenici su tu. |
| jezik | jezici | talen | To su jezici. |
| putnik | putnici | reizigers | Putnici su tamo. |
| dijalog | dijalozi | dialogen | To su dijalozi. |
| kovčeg | kovčezi | koffers | Kovčezi su tamo. |
| trbuh | trbusi | buiken | To su trbusi. |
4. Onzijdig op -me: + na
Een paar onzijdige woorden op -me krijgen in het meervoud niet gewoon -a, maar een extra stukje: ime → imena, rame → ramena. Bij vrijeme valt ook de j weg: vremena. In les 9 zag je deze woorden al bij de onzijdige woorden op -e.
| Enkelvoud | Meervoud | Betekenis | Zo zeg je het |
|---|---|---|---|
| ime | imena | namen | To su lijepa imena. |
| vrijeme | vremena | tijden | Vremena su dobra. |
| rame | ramena | schouders | To su ramena. |
| sjeme | sjemena | zaden | To su sjemena. |
En het bijvoeglijk naamwoord?
Dat volgt gewoon het geslacht, zoals in les 8: dobri gosti, veliki psi (mannelijk: -i), lijepa imena (onzijdig: -a). Het meervoud van het woord zelf mag dan een uitzondering zijn, het bijvoeglijk naamwoord niet.
Leer bij een kort mannelijk woord het meervoud meteen mee, zoals je bij elk woord het geslacht meeleert: grad – gradovi, maar gost – gosti.
Klaar met deze les? Vink ze af, dan zie je ze terug in je voortgang (daarvoor heb je een account nodig).