Iznimke: Rod: de uitzonderingen
Even vooraf
Deze les is zeker niet de belangrijkste: je kunt prima verder zonder alles hier te kennen. Maar het is wel goed om te weten en te oefenen. Zie je deze woorden later met een bijvoeglijk naamwoord erbij, dan begrijp je waarom dat een mannelijke, vrouwelijke of onzijdige uitgang heeft: dobar tata, dobra večer, dobro ime.
In les 2 leerde je het geslacht herkennen aan de laatste letter: een medeklinker is mannelijk, -a vrouwelijk, -o of -e onzijdig. Dat klopt heel vaak, maar niet altijd. Het goede nieuws: de uitzonderingen vallen in een paar duidelijke groepen. Ken je die, dan zit je bijna altijd juist.
Twijfel je? Kijk naar het woordje ervoor
Het echte geslacht hoor je aan wat ervoor staat: jedan / jedna / jedno uit les 6, of een bijvoeglijk naamwoord uit les 8, zoals dobar / dobra / dobro (goed). Daarom zeg je dobar tata (mannelijk), maar dobra večer (vrouwelijk).
1. Mannelijk, maar op -a: mannen
Woorden voor mannen zijn mannelijk, ook als ze op -a eindigen. Dat geldt ook voor jongensnamen als Luka, Nikola en Ivica. Het meervoud volgt wel de vorm, zoals bij vrouwelijke woorden: tata → tate, kolega → kolege.
| Woord (enk.) | Meervoud | Betekenis | Zo zeg je het |
|---|---|---|---|
| tata | tate | papa | jedan tata |
| kolega | kolege | collega (man) | jedan kolega |
| Luka | – | Luka (jongensnaam) | Luka je umoran. |
2. Vrouwelijk, maar op een medeklinker
Een groep vrouwelijke woorden eindigt op een medeklinker. Die leer je het best gewoon uit je hoofd. večer hoort erbij: daarom is het Dobra večer. Let op het meervoud: ook al zijn ze vrouwelijk, ze krijgen -i, net als mannelijke woorden: noć → noći, stvar → stvari.
| Woord (enk.) | Meervoud | Betekenis | Zo zeg je het |
|---|---|---|---|
| noć | noći | nacht | jedna noć |
| večer | večeri | avond | jedna večer |
| stvar | stvari | ding | jedna stvar |
| ljubav | ljubavi | liefde | jedna ljubav |
| sol | soli | zout | jedna sol |
| riječ | riječi | woord | jedna riječ |
3. Handige regel: -ost is altijd vrouwelijk
Alle woorden op -ost (en de meeste op -est) zijn vrouwelijk. Dat zijn er veel: mladost (jeugd), mogućnost (mogelijkheid), kost (bot)… Ook hier krijgt het meervoud -i, net als bij mannelijke woorden: radost → radosti.
| Woord (enk.) | Meervoud | Betekenis | Zo zeg je het |
|---|---|---|---|
| radost | radosti | vreugde | jedna radost |
| bolest | bolesti | ziekte | jedna bolest |
| vijest | vijesti | nieuwsbericht | jedna vijest |
4. Mannelijk, maar op een klinker
Leenwoorden op -o of -i zijn meestal mannelijk, en jongensnamen op -o of -e ook: Marko, Ivo, Hrvoje.
| Woord (enk.) | Meervoud | Betekenis | Zo zeg je het |
|---|---|---|---|
| auto | auti | auto | jedan auto |
| radio | radiji | radio | jedan radio |
| taksi | taksiji | taxi | jedan taksi |
| Marko | – | Marko (jongensnaam) | Marko je sretan. |
| Hrvoje | – | Hrvoje (jongensnaam) | Hrvoje je gladan. |
5. Onzijdig op -e, zonder zachte letter
Normaal krijgt een onzijdig woord alleen -e na een zachte letter (polje, srce). Deze woorden hebben -e zonder zachte letter, en zijn toch gewoon onzijdig. more kende je al uit les 2.
| Woord (enk.) | Meervoud | Betekenis | Zo zeg je het |
|---|---|---|---|
| more | mora | zee | jedno more |
| ime | imena | naam | jedno ime |
| vrijeme | vremena | tijd; weer | jedno vrijeme |
| rame | ramena | schouder | jedno rame |
| dijete | djeca | kind | jedno dijete |
6. Alleen in het meervoud
Sommige woorden bestaan alleen in het meervoud (les 7), ook als het om één ding gaat, net als het Nederlandse “hersenen”. Daarom gebruik je su: Gdje su naočale? (Waar is de bril?) Vrata su tamo. (De deur is daar.) Uit thema 1 ken je er al twee: usta en leđa.
| Woord (enk.) | Meervoud | Betekenis | Zo zeg je het |
|---|---|---|---|
| vrata | – | deur | Gdje su vrata? |
| novine | – | krant | Gdje su novine? |
| naočale | – | bril | Gdje su naočale? |
| hlače | – | broek | Gdje su hlače? |
| škare | – | schaar | Gdje su škare? |
Je hoort soms dobar večer. Dat zeggen ze vooral in Servië en Bosnië, waar večer mannelijk is. In het standaard-Kroatisch is het dobra večer.
Klaar met deze les? Vink ze af, dan zie je ze terug in je voortgang (daarvoor heb je een account nodig).